Tại sao đến tận bây giờ, khi sự việc đã lắng xuống, chúng tôi mới công bố những dữ liệu này? Câu trả lời nằm ở “Trách nhiệm số”. Chúng tôi từ chối việc dùng dữ liệu để khuấy động sự tò mò đối với một bi kịch. Thay vào đó, bài viết này dành riêng cho những Marketer, nhà nghiên cứu xã hội và chuyên gia an ninh mạng – những người cần nhìn thấu bản chất của cơn bão dư luận thông qua lăng kính phân tích Social Listening.
Báo cáo từ Cyabra và DIBIZ dưới đây không kể lại vụ án. Nó giải mã cơ chế lan truyền thông tin, sự biến đổi tâm lý đám đông và những rủi ro an ninh mạng tiềm ẩn sau cụm từ khóa “Tài liệu 88 trang”.
Toàn cảnh cơn bão dữ liệu: Khi sự tò mò áp đảo lý trí
Theo số liệu ghi nhận từ giải pháp Social Listening Cyabra, trong giai đoạn cao điểm từ 22/11 đến 30/11, vụ việc đã tạo ra một làn sóng thảo luận khổng lồ trên mạng xã hội Việt Nam.
Cụ thể, chỉ trong vòng 1 tuần, chủ đề này đã thu hút hơn 21.2 triệu lượt tiếp cận tối đa và tạo ra khoảng 730.000 lượt tương tác. Nền tảng Facebook chiếm tỷ trọng áp đảo với 89.6% tổng lượng thảo luận, theo sau là TikTok (6.9%) và Twitter (3.5%).
Những con số này minh chứng cho thuật toán “kinh tế sự chú ý” (Attention Economy). Khi một nội dung đánh trúng vào sự tò mò bản năng, nó có khả năng viral bất chấp tính chất độc hại của thông tin.
Tuy nhiên, đằng sau những con số “khủng” là một thực tế đáng báo động về cách người dùng tiêu thụ nội dung. Số lượng bài viết gốc (821 bài) so với lượng tương tác khổng lồ cho thấy xu hướng chia sẻ lại (share) và bình luận (comment) lan truyền theo cấp số nhân, tạo nên hiệu ứng “đám đông kỹ thuật số” khó kiểm soát.
Diễn biến tâm lý đám đông: Từ “hóng biến” đến sợ hãi tột độ
Một trong những phát hiện đắt giá nhất từ báo cáo của Cyabra là sự chuyển dịch rõ rệt trong biểu đồ cảm xúc của cộng đồng mạng.
Sự dịch chuyển của cảm xúc
Ban đầu, phản ứng chủ đạo là sự tò mò. Người dùng ráo riết săn lùng link, chia sẻ các từ khóa bí ẩn. Tuy nhiên, khi nội dung chi tiết của “tài liệu 88 trang” bị phát tán, tâm lý đám đông nhanh chóng chuyển sang:
– Sợ hãi & Ám ảnh: Người dùng mô tả các triệu chứng thực thể như “buồn nôn”, “mất ngủ”, “không dám ăn uống” sau khi tiếp cận nội dung.
– Ghê tởm: Phản ứng gay gắt trước hành vi man rợ và sự lệch lạc trong tư tưởng của các nhân vật liên quan.
– Cảnh giác: Cuối cùng là thái độ đề phòng cao độ trước các cảnh báo an ninh mạng.
Sắc thái tình cảm “Tích cực” vô cùng thấp (~5.9%), chủ yếu đến từ các lời khen ngợi dành cho khả năng điều tra của cộng đồng mạng (OSINT). Trong khi đó, cảm xúc “Tiêu cực” chiếm tới ~25.9%, phản ánh một không gian mạng đầy rẫy sự hoang mang và lo âu.
Sức mạnh của cộng đồng mạng và các “Thám tử online”
Vụ việc này là một minh chứng điển hình cho sức mạnh liên kết và khả năng truy vết của cộng đồng mạng (Netizens) tại Việt Nam. Không cần đến các công cụ nghiệp vụ chuyên sâu, sự kết hợp giữa hàng nghìn “chiếc camera chạy bằng cơm” và tốc độ lan truyền của mạng xã hội đã tạo ra áp lực thông tin khổng lồ.
Từ những manh mối rất nhỏ trong video rò rỉ như gạch lát nền, thiết kế nhà vệ sinh, hay các vật dụng cá nhân, các nhóm người dùng trên Facebook đã nhanh chóng so sánh, đối chiếu và tìm ra danh tính nghi phạm trước cả khi có thông tin chính thức rộng rãi.
Báo cáo cũng ghi nhận sự xuất hiện của các hội nhóm cụ thể (được viết tắt là OS***, Cy***…) đóng vai trò như những trung tâm “điều tra online”. Các nhóm này hoạt động có tổ chức, thậm chí có nhóm còn thu phí hội viên để cung cấp thông tin độc quyền dưới dạng series, cho thấy nhu cầu “hóng biến” đã bị biến tướng thành một mô hình khai thác thương mại.
Hiện tượng này mang lại hai mặt của một vấn đề:
- Mặt tích cực: Thể hiện sự nhanh nhạy và áp lực giám sát xã hội, hỗ trợ cơ quan chức năng trong việc thu thập manh mối.
- Mặt tiêu cực: Dễ dẫn đến tình trạng “tòa án công luận”, xâm phạm quyền riêng tư hoặc đấu tố nhầm đối tượng khi thông tin chưa được kiểm chứng.
Sự xuất hiện của các hội nhóm kín, thậm chí thu phí hội viên để “cập nhật quá trình điều tra” (như nhóm OS*** & Cy*** đề cập trong báo cáo) cho thấy nhu cầu tin tức độc quyền đang bị thương mại hóa một cách lệch lạc.
Rủi ro An ninh mạng: Khi file tài liệu trở thành “vật chủ”
Một khía cạnh ít người chú ý nhưng cực kỳ nguy hiểm được đề cập trong báo cáo là vấn đề An toàn thông tin.
Lợi dụng tâm lý “fomo” và nhu cầu “xin link” của đám đông, hàng loạt đường link giả mạo chứa mã độc đã được tung ra. Các đối tượng tội phạm mạng đã chèn virus, mã độc tống tiền hoặc các bẫy phishing vào các file được ngụy trang dưới tên gọi “Tài liệu 88 trang full”.
Việc người dùng bất chấp cảnh báo để click vào các đường dẫn lạ không chỉ gây rủi ro mất tài khoản ngân hàng, Facebook cá nhân mà còn vô tình biến thiết bị của mình thành công cụ phát tán tin giả (botnet). Đây là bài học đắt giá về kỹ năng số (Digital Literacy) mà người dùng Việt cần nghiêm túc nhìn nhận.
“Horror Entertainment” và hệ lụy xã hội
Trong phần kết luận của báo cáo, các chuyên gia từ Cyabra đưa ra một khái niệm đáng suy ngẫm: “Horror Entertainment”.
Mạng xã hội, với các thuật toán phân phối nội dung tự động, đã vô tình biến một bi kịch nhân mạng thành một dạng nội dung giải trí để tiêu thụ. Nguy hiểm hơn, nội dung này tiếp cận trực tiếp đến nhóm người dùng Gen Z và Alpha – những đối tượng chưa hoàn thiện về nhận thức.
Hệ quả của xu hướng này là:
- Bình thường hóa cái ác: Giới trẻ dần chai lì cảm xúc trước các hành vi man rợ.
- Sang chấn tâm lý thứ cấp: Gây ra lo âu, ám ảnh kéo dài cho người xem thụ động.
- Game hóa tội phạm: Xu hướng “thám tử mạng” vô tình biến quá trình điều tra án mạng thành một trò chơi truy tìm manh mối, làm xói mòn lòng trắc ẩn.
Kết luận: Bài học cho người làm truyền thông
Vụ việc “Tài liệu 88 trang” không chỉ dừng lại ở một án mạng đơn lẻ. Dưới góc nhìn Social Listening, nó là sự cộng hưởng nguy hiểm giữa bệnh lý xã hội, thuật toán mạng xã hội và bản năng tò mò của con người.
Với tư cách là những người làm Marketing và Truyền thông, chúng ta rút ra được những bài học quan trọng:
- Đạo đức dữ liệu (Data Ethics): Không sử dụng các trending tiêu cực, bi kịch con người để làm đòn bẩy tăng trưởng traffic cho thương hiệu.
- Khủng hoảng truyền thông: Tốc độ lan truyền của tin giả và nội dung độc hại hiện nay nhanh hơn bất kỳ chiến dịch marketing nào. Việc lắng nghe mạng xã hội (Social Listening) cần được thực hiện realtime để cảnh báo rủi ro.
- Giáo dục người dùng: Cần liên tục cảnh báo và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về an toàn an ninh mạng và cách tiêu thụ thông tin văn minh.
Báo cáo này là một nỗ lực của chúng tôi nhằm mang lại cái nhìn lý tính, dựa trên số liệu, để khép lại một sự việc đáng buồn bằng những bài học giá trị cho cộng đồng chuyên môn.
Tìm hiểu các báo cáo khác của chúng tôi tại đây: https://cyabra.vn/blog/
